جشن حنابندان در روستای متین آباد

مراسم آیینی و سنتی جشن حنابندان یا مجمع گردانی زنان روستای متین آباد

همزمان با عصر 15 شعبان، سالروز میلاد باسعادت منجی عالم بشریت حضرت مهدی موعود (عج) و گرامیداشت نیمه شعبان مراسم آیینی و سنتی زنان متین آباد تحت عنوان مراسم مجمع گردانی و یا جشن حنابندان امام زمان (عج) باحضور دوستدار اهل بیت (ع) با شکوه خاصی در این روستا برگزار می‌شود.

مجمع گردانی یا حنا بندان

مراسم مجمع گردانی و یا جشن حنابندان امام زمان (عج) – روستای متین آباد

روستای متین آباد از توابع دهستان خالدآباد است که در بخشداری امام زاده آقا علی عباس (ع) بادرود شهرستان نطنز قرار می‌گیرد.

این مراسم سنتی و جذاب از ابتدای صبح آغاز می‌گردد، به گونه‌ای که زنان و دختران سینی های بزرگ حاوی شیرینی و کله قند و حبوبات و آجیل را بر سر گذاشته و هلهله کنان و کل کشان به همراه ساز و دهل مسیر کوچه‌ها را تا حسینه این روستا طی می‌کنند.

در انتهای مسیر مردان روستای متین آباد با شربت، شیرینی و آش محلی از کلیه مهمانان و دوستدار اهل بیت (ع) که از جاهای مختلف کشور آمده و در این مراسم آیینی کهن حضور پیدا کرده‌اند پذیرایی می‌کنند.

در آخر تمامی اقلام جمع آوری شده که توسط خود ساکنان روستا گرد هم آمده بین نیازمندان روستا توزیع می‌شود.

این مراسم و آیین سنتی – مذهبی به شماره ۱۲۰۲ در فهرست آثار معنوی کشور به ثبت ملی رسیده است.

چله تموز (جشن چله تابستان) متین آباد

چله تموز (جشن چله تابستانی و آیین های باشکوه)

چله تموز: چهلمین روز از فصل تابستان

یکی از روزهای آئینی به جای مانده از دوران بسیار کهن در ایران بزرگ، چله تموز است. نکوداشت این آئین بسیار کهن‌تر از دوره ادیان ابراهیمی است. اما چله تموز دقیقا به چه چیزی اشاره دارد؟

در تقویم کهن ایرانیان 10 مرداد ماه، یعنی چهلمین روز از فصل تابستان، روز خاصی بوده و جشن گرفته می‌شده است؛ این جشن را جشن چله تابستان یا چله تموز می‌نامیدند. جشن چله تابستان، جشن نوروز بل، جشن نیلوفر، چله تموز، زیارتگاه نارکی، تمامی این اسامی حکایت از یک جشن بزرگ در میانه‌های فصل تابستان در ایران باستان را داشته است. امروزه نیز زرتشتیان در دوازده تا شانزده مرداد‌ماه به اجرای این جشن می‌پردازند و همه در یزد به زیارتگاه پیر نارکی می‌روند و سروده‌هایی از اوستا را زمزمه می‌کنند، و به نیایش خداوند یگانه می‌پردازند.

دیدگاهی بر چله تموز این آیین کهن ایرانی که طره‌های مشترک تاریخی و فرهنگی با کشور دوست و همسایه خود هندوستان گره زده است. جشن اول تیر (چله تموز) از جشن‌های تیرگان یکی از جشن های بسیار کهن ایرانی است که تاریخ و علت دقیق آن روشن نیست، اما می‌دانیم که در پیوند با طولانی ترین روز سال است.

چنانچه در طولانی ترین شب سال (یلدا) و روزهای اعتدال و یا نصفه شدن شب و روز در بهار (نوروز) و در پاییز (مهرگان) جشن‌های ایرانی برگزار می شده است. این اعیاد تماما به پدیده‌های طبیعی مربوط می شود و در انحصار آیین و دین خاصی نبوده و نیست و بیشتر جنبه آیین‌های سنتی و فرهنگی داشته است. بلندترین روز سال مصادف با ۳۱ خرداد (۲۱ژوئن) است که در سال ۲۰۱۴ کشور هندوستان موفق شد این روز را به عنوان روزجهانی یوگا در سازمان ملل به ثبت برساند.

در گذشته درست در همین زمان جشن‌هایی به نام چله تموز  و یا جشن تیرگان در سرتا سر فلات ایران و حتی فراتر از آن برگزار می‌شده است که قالباً در حلول احترام به آب و خورشید که از آیین‌های این جشن‌ها بودند می‌گذشت.

متاسفانه ما در ایران حتی نتوانستیم این روزی‌های مهم و آیین‌های با شکوه را که با فرهنگ و تمدن ایرانی آمیخته شده است را در تقویم رسمی کشور خود به ثبت برسانیم. درست است که این آیین ها بسیار کهن هستند و به مرز و مذهب خاصی تعلق ندارند اما هندی‌ها موفق شدند این روز را به نام یوگا به ثبت برسانند و شکی نیست که افتخارات آن را نصیب خود و فرهنگ هندوستان کرده‌اند.

یوگ یا یوق یا طوق حلقه بیضی شکلی است که بر گردن دو یا سه حیوان مانند گاو و یا اسب می‌اندازند تا هماهنگ با هم راه بروند. یوگا واژه هندو و آریایی است که به معنی گردن نهادن و تسلیم شدن و گردنبند است.

نشانه‌هایی از این جشن‌ها در آثار باستانی هزاره‌های قبل از میلاد مسیح دیده می‌شود. جغرافیای این آیین ها بسیار پهناور بوده و از آسیای غربی تا خاورمیانه و روم شرقی را در بر گرفته است. روز ۲۱ ژوئن روز جهانی یوگا نام گذاری شده است. یکی از آیین‌های این روز سوریا نماس‌کار (سلام بر خورشید) نام دارد که قبل از طلوع خورشید انجام می‌شود.

این دقیقا همان آیینی است که در ایران انجام می‌شده و پگاه روز یا آغاز زود هنگام روزهای تیرگان زنان ایرانی حیاط سراها و محوطه درب ورودی سراها را آب و جارو  می‌کردند و در آستانه در ورودی آتش و اسپند می‌افروختند. روبیدن خاک آینه ها و نگاه داشتن کاسه آب جلوی آن و دادن آش نذری و بستن پارچه ای به درخت مقدس داغداغان (تاقوک) از دیگر کار هایست که در این روز می‌کردند.

از جشن تیرگان روایت‌های مختلفی بجا مانده است که سفرنامه نویسان دوره صفوی نیز به آن اشاره کرده‌اند. ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه، فصل نهم، بخش عید تیرگان آورده است که تیرگان روز بزرگداشت مقام نویسندگان در ایران باستان بوده ‌است. اما بعضی آن را به خورشید و یا آب و بعضی به جنگ ایران و توران و تیرانداختن آرش کمان گیر نیز نسبت داده اند. آنچه بیشتر به واقعیت نزدیک است همان آیین آب و خورشید و گرمترین روز سال و یا طولانی ترین روز سال است.

در خراسان محوطه کوچه و سراها را که معمولا خاکی بوده است آب و جارو و آشغالهای محیط را جمع آوری می‌کردند. آب پاشیدن بر خاک کوچه از دمای اطراف اتاق‌ها و گرمای هوا می‌کاسته و باعث مطبوع گشتن محیط می‌شده است.

طولانی ترین روز  سال در فرهنگ خراسان چله تموز نام گرفته که در تقویم کهن ایرانی گرم ترین ماه سال است. جشن «چله بزرگ» یکی از جشن‌های ایرانی بوده که امروزه کمی به فراموشی رفته است، اما در جنوب خراسان هنوز هم طولانی ترین روز سال را گرامی می‌دارند و در تقویم محلی بیرجند «چله بزرگ» و «چله خرد» را جشن می‌گیرند. در جنوب خراسان از اول تیر ماه تا دهم مرداد ماه را «چله تموز یا چله بزرگ»، از دهم مرداد ماه تا آخر این ماه را «چله خرد» و از اول دی‌ ماه تا دهم بهمن ماه را «چله کلو»، از دهم بهمن ماه تا آخر این ماه را «چله خرد» می‌گویند.

شعر معروف خراسانی:

نه از شو مو منالم نه که از روز           نه از یلدا گیله درم نه چله تموز

همو قدر فهمیدم دمین ای دنیا          که آسونی د بعد سختی میه هنوز

نه از شب من گله و ناله دارم و نه از روز نه از یلدا و نه از تموز نیز مصداق این امر است.

در قدیم، روزهای بعد از نوروز را به دو چهل تقسیم می‌کردند: چهل روز اول که چله معتدل است و چهل روز بعد که روزهای گرما است. بعد از چله دوم چله تموز شروع می‌شود که داغ ترین روزهای سال است.

حکیم سعدی شیرازی در باب این رویداد می‌فرماید:

یار ناپایدار دوست مدار                   دوستی را نشاید این غدّار

نیک و بد چون همی بباید مرد         خنک آنکس که گوی نیکی برد

برگ عیشی به گور خویش فرست      کس نیارد ز پس ز پیش فرست

عمر برف است و آفتاب تموز(تیر)        اندکی ماند و خواجه غرّه هنوز

ای تهی دست رفته در بازار                ترسمت پر نیاوری دستار

هر که مزروع خود بخورد به خوید      وقت خرمنش خوشه ها باید چید

چله تموز (جشن چله تابستان) متین آباد

چله تموز (جشن چله تابستان) متین آباد

جشنواره گل و گلاب متین آباد

نخستین جشنواره گل و گلاب منطقه نمونه گردشگری متین آباد

منطقه نمونه گردشگری متین آباد به مناسبت فصل بهار و زمان رویش گل‌های محمدی و مراسم گلاب گیری در هفته آغازین اردیبهشت ماه برای نخستین بار میزبان جشنواره‌ای فرهنگی و پرهیجان با عنوان «جشنواره گل و گلاب» بود.

هدف از برگزاری جشنواره گل و گلاب تمرکز بر فرهنگ، رسوم و این آیین باشکوه و البته مقدس مردمان حاشیه کویر بود که از این خطه به کل کشور گسترش پیدا کرده است.

آیین گلاب گیری، پذیرایی با آش رشته، چای ذغالی و شربت گلاب به همراه موسیقی محلی و رقص چوب از برنامه هایی بودند که در عصر پنجشنبه مورخ 5 اردیبهشت ماه برگزار شد و دور همی زیبایی برای مهمانان و مشتاقان حضور در این جشنواره رقم زد.

آیین گلاب گیری فقط به پنجشنبه خاتمه نیافت و در صبح روز جمعه مورخ 6 اردیبهشت 98 رأس ساعت 7 صبح، جمعی از مهمانان که با فراخوان قبلی، در باغ ارگانیک بوته‌های گل محمدی منطقه نمونه گردشگری متین آباد گرد هم آمده بودند مراسم چیدن گل  محمدی را آغاز کردند.

در این مراسم پارچه های سفیدی به دور مچ و بازوان مهمانان گره زده می‌شد تا بتوانند گل های محمدی خود را به درون پارچه که حالت کیسه ای به خود گرفته بود جمع آوری کنند. همینطور برای کودکان سبد های چوبی تهیه شده بود تا بتوانند در کنار پدر و مادر خود به چیدن گل بپردازند.

بعد از چیدن گل‌ها، آنها را در پارچه‌ای سفید و بزرگ جمع آوری کردند و به دور حوض مرکزی منطقه نمونه گردشگری متین آباد جایی که دیگ گلاب گیری منتظر پر شدن از گل‌های مطبوع محمدی بود آوردند. یکی از بزرگان روستا با ذکر آیات و اسماء خداوند گل‌ها را در دیگ انباشته ساخت تا برای گلابی ناب و خوش عطر آماده شوند.

در پایان به پاس حضور مهمانان در ساعات اولیه صبح روز جمعه و همراهی باغبانان مجموعه در چیدن گل‌های محمدی به هر خانواده شیشه‌ای پرشده از گلاب داغ و ناب از محصولات درجه یک مزارع ارگانیک منطقه نمونه گردشگری متین آباد اهدا گردید.

جشنواره گل و گلاب متین آباد

جشنواره گل و گلاب متین آباد

جشنواره گل و گلاب متین آباد

جشنواره گل و گلاب متین آباد

جشنواره گل و گلاب متین آباد

جشنواره گل و گلاب متین آباد

جشن نور و آینه

جشن نور و آینه منطقه نمونه گردشگری متین آباد

باورت را به نور بیاویز و شادمانی ات را در سنت آینه تکثیر کن. از آنجا که خورشید مظهر نور است، انسان‌های اولیه خورشید را سرچشمه نور و روشنایی می‌دانستند، حال آنکه درتمام ادیان الهی نیز خورشید مهم‌ترین نماد برای عبادت است. مثلا در دین اسلام عبادت مسلمانان با طلوع و غروب خورشید صورت می‌گیرد، و با قسم خداوند در قرآن به خورشید، قداست نور و روشنایی ملموس‌تر می‌شود. جشن نور و آینه مراسمی است که از چهار آیین مهم نوروزی که در گذشته، پیش از فرا رسیدن نوروز مرسوم بوده الهام گرفته شده است.

پیروزی نور بر تاریکی در ایران باستان

ایرانیان باستان از تاریکی نفرت داشتند و خورشید رابه عنوان نماد پیروزی نور بر تاریکی می‌دانستند. در گذشته‌های دور از آینه به عنوان یکی از اجزای پنجگانه بدن آدمی نام برده شده است. نیاکان ما بر این باور بوده‌اند که آینه، بخشی از وجود انسان است که بعد از مرگ به خورشید باز می‌گردد و در رستاخیز، خورشید آنها را دوباره به آدمیان می‌دهد تا یکدیگر را باز شناسند. درون آدمیان، آینه کاری دست توانای پروردگار است، این آینه‌ها سرانجام بعد از مرگ در کنار هم قرار می‌گیرند تا آینه تمام قدّی را بسازند که تجلّی‌گر جلوه خداوند است. از جمله کارهایی که در راستای این سنت دیرینه انجام می‌داده‌اند:

  1. روشن نگاه داشتن چراغ ها از قبل از رسیدن نوروز تا روز دوم فروردین: درگذشته اعتقاد بر این بود که در شب سال نو خانه باید غرق در نور باشد. به همین دلیل اجاق یا منقل و چراغ ها را روشن می کردند و تا صبح روز دوم نوروز آنها را روشن نگه می داشتند. شیوه سوختن این چراغ ها تفسیری خاص داشت که در فرصتی مناسب به آن خواهیم پرداخت.
  2. محاسبه نفس و محاسبه مالی: از آدابی است که در بین کاسبان و تاجران رعایت می شده است. توده های مردمی که دستی بر اقتصاد دارند در آستانه نوروز آغاز به محاسبه مالی می کنند تا اگر حق و حقوقی بر گردنشان است قبل از فرا رسیدن سال جدید به آن رسیدگی کنند. این عمل در روز های پایانی سال آن ها را وا می دارد همانطور که محاسبه مالی می کنند محاسبه نفسانی نیز انجام دهند و قبل از آنکه به حساب هاشان رسیدگی کنند، یک سال عمر خود را نیز مورد بازبینی قرار دهند.
  3. خانه تکانی و زدودن آلودگی: در ایران باستان اعتقاد بر این بود که نباید هیچ گونه آلودگی از سال پیش، بر جسم و جان خانه باقی بماند و سال نو باید در محیطی پاکیزه برای اعضای خانواده آغاز شود. به همین جهت، دست به خانه تکانی و زدودن آلودگی از خانه و کاشانه خود می زدند و باور داشتند خانه تنها یک نمود بیرونی از زندگی ماست و آنچه اهمیت دارد این است که باید با دلی پاک و عاری از هر گونه کینه و نفرت به استقبال نوروز رفت.
  4. خرید آینه و شمع: از دیگر کارهایی که قبل از فرا رسیدن نوروز انجام می شد خرید آینه و شمع نو برای قاب ها و شمعدان های کهنه خانه بود که نشانگر احیا شدن روح تازه و شفاف در کالبد زندگی روزمره و باز تاب حقیقت آن الهام بخش محیط زندگی و زندگانی بود.

با مطالعه، جست و جو و شناسایی آیین های ذکر شده در بالا که در گذر زمان کمرنگ شده اند، تلاش بر برپایی مراسمی شد که این چهار آیین جذاب و کمی فراموش شده در آخرین پنجشنبه سال احیا شوند. آخرین پنجشنبه سال که از زمان های بسیار دور اهمیت زیادی برای ایرانیان داشته است روز بازدید از مزار درگذشتگان بود. به همین مناسبت،  برپایی جشنی با شکوه در شبی پر نور در حضور آینه ها بهانه ای شد تا درکنار دوستان خود علاوه بر سر دادن فریاد شادی در آستانه سالی نو، در این شب نورانی قبل از فرا رسیدن نوروز و سال جدید باری دیگر در آینه ها بر خود نظری کنیم تا اگر گَرد نامطلوب نارضایتی درونی از سال جاری همچنان بر چهره ذات وجودمان جاریست آن را بزداییم.

جشن نور و آینه در اکوکمپ متین آباد

با مطرح شدن آیین‌های ذکر شده در بالا که با گذر زمان کمرنگ شده‌اند، تلاش بر برپایی مراسمی شد که این آیین جذاب و کمی فراموش شده در آخرین پنجشنبه سال احیا شوند. آخرین پنجشنبه سال که از زمان‌های بسیار دور اهمیت زیادی برای ایرانیان داشته است روز بازدید از مزار درگذشتگان بود. به همین مناسبت، برپایی جشنی باشکوه در شبی پر نور در حضور آینه‌ها بهانه‌ای شد تا درکنار دوستان خود علاوه بر سر دادن فریاد شادی در آستانه سالی نو، در این شب نورانی قبل از فرا رسیدن نوروز و سال جدید، بار دیگر در آینه‌ها بر خود نظری کنیم .
این جشن با نام نور و آینه برگزار می‌شود. رویدادهای این جشن شامل برپایی توده‌های آتش، موسیقی محلی و رقص چوب است و با پذیرایی از مهمانان تلاش می‌کنیم روزی خاطره‌انگیز را رقم بزنیم و بدین ترتیب رویدادی پر معنا در تقویم رویدادهای منطقه نمونه گردشگری متین‌آباد ثبت کنیم.

جشن نور و آینه متین آباد

جشن نور و آینه - متین آباد

blank

سهراب سپهری در متین آباد

نکوداشت سهراب سپهری در منطقه نمونه گردشگری متین آباد

نکوداشت سهراب سپهری در منطقه نمونه گردشگری متین آباد

منطقه نمونه گردشگری متین آباد

نکوداشت سهراب سپهری در منطقه نمونه گردشگری متین آباد

سهراب سپهری شاعر و نقاش طبیعت گرای معاصر ایرانی در 15 مهرماه سال 1307 در باغ بزرگی در محله «دروازه عطا» کاشان دیده به جهان گشود و در غروب اول اردیبهشت سال 1359 در بیمارستان پارس تهران به علت ابتلا به بیماری سرطان خون درگذشت و صحن امامزاده سلطان علی بن محمد باقر (ع) روستای مشهد اردهال واقع در اطراف کاشان میزبان ابدی آن هنرمند بزرگ گشت.

وی با تصویرهای شاعرانه و عرفانی که با الهام از طبیعت و جهان هستی نقش می زد و می سرود توانست در دوران معاصر در دل مردم نفوذ کند و با صمیمیت و پاکی که در آثارش جاری است شهرتی جهانی پیدا کند.

منطقه نمونه گردشگری متین آباد در کنار جمعی از هنرمندان شعر و ادب و همچنین با حضور نقشان و نگار گرانی از سراسر ایران در روز چهارشنبه مورخ 3 بهمن ماه 1397 به پاس نکوداشت و گرامی داشت آثار و شخصیت این شاعر برجسته معاصر مراسمی باشکوه و در خور این هنرمند خوش ذوق برگزار نمود.

این مراسم با حضور انجمن های شعری و ادبی که از سراسر ایران خود را به این مجموعه اقامتی، تفریحی وگردشگری رسانده بودند شکل و مسیر گرفت و در کنار شناسایی آثار و شخصیت سهراب سپهری به معرفی آثار خود نیز در محفلی گرم و بسیار صمیمی پرداختند.

نکوداشت سهراب سپهری با اجرای نمایشی الهام گرفته از شعر بسیار معروف و دلنشین صدای پای آب توسط کودکان شهر بادرود استان اصفهان افتتاح گردید و با نشست ادبی درباره آثار و شخصیت این شاعر برجسته و خلاق و همچنین خوانش و مشاعره توسط تمامی شرکت کنندگان ادامه یافت.

در پایان، جناب آقای مهندس سید هادی اشرف واقفی، مدیر محترم منطقه نمونه گرشگری متین آباد، از تمامی مدیران انجمن های شعری و ادبی که با حضور خود این نکوداشت و گرامی داشت را برپا نمودند و همچنین کودکانی که در نمایش صدای پای آب نقش آفرینی کرده بودند قدردانی و به پاس زحماتشان تقدیر نامه ای به ایشان ارایه کردند.

 

به سراغ من اگر می آیید، نرم و آهسته بیایید

مبادا که ترک بردارد، چینی نازک تنهایی من

جشنواره شکرگزاری پاییزی

جشن شکرگزاری پاییزی منطقه نمونه گردشگری متین آباد

جشن شکرگزاری پاییزی جشنی است بر پایه ی آخرین فصل کشت، داشت و برداشت. این جشن با پایان فصل پاییز و آغاز فصل سرما انجام می‌گردد. زمانی که طبیعت کم کم به خواب فرو رفته و رشد و سرسبزی بر سطح خاک رخ نمی‌دهد. این رویداد یکی از چندین رویداد برگزار شده در کمپ متنی آباد است.

این جشنواره به پاس قدردانی و سپاسگزاری از نعمات خالق هستی است. یک سال کشت و برداشت بر ما ارزانی شده است. ما در این روز جشن و شادیمان را چون نیاکان خود با دیگران به اشتراک گذاشته‌ایم. به تشکر از الطاف پروردگار به پای کوبی و شادی پرداختیم.

جشن شکرگزاری پاییزی

جشن شکرگزاری پاییزی در منطقه نمونه گردشگری متین آباد

نخست آماده سازی میزی با محصولات کشاورزی به دست آمده از کمپ است. محصولات به زیبایی چیده شده و جلوه بسیار زیبا و دل نشینی به فضای کمپ می‌دهد. این میز رنگارنگ همگی محصولات کشت شده از زمین های این اکو کمپ کویری می باشد. چیدمان آنها در کنار هم بیانگر دو حس زیباست. نخست و اصلی ترین آن شکر گذاری خداوند بزرگ برای تمامی نعماتی که بر ما ارزانی داشته است. و دوم به نمایش گذاشتن محصولات ارگانیک کشت شده در پهنای کویر است. محصولات نشان دهنده تلاش و اقتدار انسان هایی است که بر الطاف خداوند و دانش روز دنیا تکیه کرده‌اند. آنها توانسته‌اند محصولات درجه یک گیاهی و دامی را پرورش داده و به جایگاه مصرف روزانه در بیاورند.

پذیرایی از تمامی مهمانان با آش رشته محلی داغ، لبو و شلغم پخته بود. همچنین چای ذغالی و شرینی که انصافا در این شب های خنک پاییزی کویر بسیار دل چسب است. این جشن با نوای سرنای پیر روستا آغاز و با پای‌کوبی و رقص چوب تا پاسی از شب ادامه یافت. لحظات بسیار شاد و زیبایی را بر جای گذاشت.

جشن شکرگزاری پاییزی در تاریخ 8 آذر ماه 1397 برای نخستین بار توسط منطقه نمونه گردشگری متین آباد طراحی و اجرا شد. با میزبانی از مهمانانی که از سرتاسر ایران و همچنین خارج از ایران آمده بودند. شب بسیار خوش و دل نشینی را در ذهن تمامی شرکت کنندگان باقی گذاشت.

جشن شکرگزاری پاییزی

منطقه نمونه گردشگری متین آباد

جشنواره شکرگزاری پاییزی

منطقه نمونه گردشگری متین آباد

جشن سده - متین آباد

جشن سده

جشن سده بزرگ ترین جشن آتش و از جشن­های باستانی ایرانی است که هر سال 10 بهمن ماه به صورت همگانی برگزار می شود. در گذشته، مردم با همکاری یکدیگر هیزم گرد می آوردند و بر بام خانه ها یا بر بلندای کوه آتش روشن می کردند. آتش نماد نور و انرژی است. شهرت جشن سده براساس آتش افروزی است و آتش نماد اصلی آن به شمار می رود. گرچه برخی آن را جشنی مذهبی و آتش را نماد نوری از جانب خداوند می دانند، طبق بیشتر اسناد تاریخی جشن سده جنبه مذهبی نداشته  و از آن بیشتر به عنوان جشنی ملی نام برده شده است که نمایانگر همکاری و همیاری جمعی مردم است.

blank

در گذشته، در ایران باستان، مردم از چندین روز پیش از جشن، هیزم گرد می آوردند و در یک جا می انباشتند. نزدیک غروب آفتاب، موبدان سپیدپوش زرتشتی که در یک دست مشعل هایی را نگه داشته بودند و دست دیگر را به دست موبد دیگر داده بودند، به همراه چند تن از جوانان که آن ها هم سپید پوشیده بودند، درحال زمزمه اوستا، دور خرمنی بزرگ از هیزم در حضور پادشاه می چرخیدند و نیایش آتش می خواندند.  پس از سه دور چرخش به دور هیزم، موبد بزرگ با آتشدان و سایرین با همان مشعل هایی که در دست داشتند هیزم ها را آتش می زدند و خوانی می گستراندند. نوازندگان از ابتدا تا پایان جشن موسیقی می نواختند. مردم شهر در اطراف آتش گرد می آمدند و پس از آن که آتش فروکش می کرد، مردم و اسب سواران از روی آتش می پریدند و شادی می کردند.

جشن سده در ایران باستان

در باب علت پیدایش این جشن روایات فراوان است. طبق باور برخی، در گذشته نیاکان ما سال را به دو بخش تقسیم می کردند: تابستان که از آغاز فروردین تا پایان ماه مهر به طول می انجامید و زمستان که از ابتدای آبان ماه آغاز می شد و در آخر اسفند پایان می یافت. به همین علت، نام سده را برگرفته از عدد صد می دانستند؛ یعنی صدمین روز زمستان (از ابتدای آبان تا 10 بهمن) و 50 روز و 50 شب (از 10 بهمن تا نوروز) که جمعاً برابر با عدد صد می شد و چون این روز را ازسویی پایان زمستان سخت و از سوی دیگر تاریخ پیدایش آتش می دانستند، شب را هم که به یمن پیدایش آتش گرم و روشن شده بود همچون روزها به حساب می آوردند و بدینگونه به پیشواز نوروز می رفتند. (گرچه برخی محققان، مانند مهرداد بهار، معتقدند «سده» و «صد» ارتباطی به یکدیگر ندارند. صد شکل معرب عدد سد است، حال آن که شکل معرب سده، سذق است. واژه سد در زبان اوستایی و واژه سذه در اوستا، هم به معنای طلوع کردن و هم به معنای غروب کردن است.) منوچهری در این باره سروده است:

وینک بیامدست به پنجاه روز پیش            جشن سده، طلایه نوروز و نوبهار

در ابیاتی منسوب به حکیم فردوسی، منشأ جشن سده کشف آتش توسط هوشنگ، پادشاه پیشدادی، است؛ هنگامی که شاه سنگی به سوی ماری می اندازد تا او را فراری دهد، بر اثر برخورد سنگ با سنگی دیگر جرقه ای به وجود می آید که در پی آن آتش پدیدار می شود.

دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ        فروغی پدید آمد از هر دو سنگ …

سده نام آن جشن فرخنده کرد        یکی جشن کرد آن شب و باده خورد…

ز هوشنگ ماند این سده یادگار        بسی باد چون او دگر شهریار

blank

ابوریحان بیرونی (التفهیم) و خیام (نوروزنامه) جشن سده را به فریدون، پادشاه پیشدادی، نسبت می دهند. زمانی که فریدون بر ضحاک ستمگر چیره شد، به مناسبت این پیروزی بزرگ مردم جشن گرفتند و به دستور فریدون بر فراز بام ها آتش روشن کردند. در نوروزنامه آمده است جشن سده در عهد باستان توسط تمام پادشاهان ایرانی و تورانی برگزار می شده است، اما پس از آن، به مرور به فراموشی سپرده شده است و تنها توسط زرتشتیان، برگزار شده است. ابوریحان علت برانگیختن دود در این جشن را دفع ضرر می داند.

بیهقی، در تاریخ بیهقی، از جشن سده به عنوان یکی از سه جشن بزرگ ایرانیان نام برده که در دوران اسلامی، تا حمله مغول، توسط پادشاهان و اقوام گوناگون مردم برگزار می شده است.

نخستین کسی که پس از اسلام جشن سده را با شکوه فراوان و دراصفهان برگزار کرد مرداویج زیاری بود (مقارن با سده 10 میلادی). در زمان غزنویان نیز این جشن رونقی دوباره گرفت و عنصری، شاعر معروف آن دوره، قصیده ای درباره جشن سده سرود که با این بیت آغاز می شود:

زافریدون و از جم یادگار است            سده جشن ملوک نامدار است

در یک قرن اخیر، کرمان مهد برگزاری باشکوه ترین جشن سده بوده است. امروز، جشن سده به دو بخش تقسیم می شود: مراسم زرتشتیان و مراسمی که توسط تمام مردم، فارغ از مذهب و جنسیت، برگزار می شود. مردم از نقاط مختلف دور هم گرد می آیند و در جشن شرکت می کنند. گاهی لباس های ویژه ای می پوشند و گاهی هم ترانه ای دلکش می خوانند. هنوز هم برخی کشاورزان خاکستر آتش جشن سده را بر زمین هایشان می پاشند تا نه تنها به آن ها برکت دهد، بلکه آن ها را از سرمازدگی نیز نجات دهد.

جشن سده - مراسم

منطقه نمونه گردشگری متین آباد در راستای حفظ و بزرگداشت سنت های نیکوی پیشین به برگزاری جشن سده مبادرت ورزیده است تا به نوبه خود سهمی در احیای سنت و فرهنگ ملی ایران عزیزمان ایفا کند.

وطن یعنی هم از دور و هم از دیر            سده، نوروز، یلدا، مهرگان، تیر (علیرضا شجاع پور)