نوشته‌ها

چله تموز (جشن چله تابستان) متین آباد

چله تموز (جشن چله تابستانی و آیین های باشکوه)

چله تموز (جشن چله تابستانی و آیین های باشکوه)

دیدگاهی بر چله تموز این آیین کهن ایرانی که طره های مشترک تاریخی و فرهنگی با کشور دوست و همسایه خود هندوستان گره زده است.

جشن اول تیر (چله تموز) از جشن های تیرگان یکی از جشن های بسیار کهن ایرانی است که تاریخ و علت دقیق آن روشن نیست، اما می دانیم که در پیوند با طولانی ترین روز سال است؛ چنانچه در طولانی ترین شب سال (یلدا) و روزهای اعتدال و یا نصفه شدن شب و روز در بهار (نوروز) و در پاییز (مهرگان) جشن های ایرانی برگزار می شده است. این اعیاد  تماما به پدیده های طبیعی مربوط می شود و در انحصار آیین و دین خاصی نبوده و نیست و بیشتر جنبه آیین های سنتی و فرهنگی داشته است. البته عده ای هم سعی کرده اند آن را به آیین میترایی و یا زرتشتی نسبت دهند.

بلندترین روز سال مصادف با ۳۱ خرداد (۲۱ژوئن) است که در سال ۲۰۱۴ کشور هندوستان موفق شد این روز را به عنوان روزجهانی یوگا در سازمان ملل به ثبت برساند.

در گذشته درست در همین زمان جشن هایی به نام چله تموز  و یا جشن تیرگان در سرتا سر فلات ایران و حتی فراتر از آن برگزار می شده است که قالباً در حلول احترام به آب و خورشید که از آیین های این جشن ها بودند می گذشت. متاسفانه ما در ایران حتی نتوانستیم این روزی های مهم و آیین های با شکوه را که با فرهنگ و تمدن ایرانی آمیخته شده را در تقویم رسمی و کشوری خود به ثبت برسانیم. درست است که این آیین ها بسیار کهن هستند و به مرز و مذهب خاصی تعلق ندارند اما هندی ها موفق شدند این روز را به نام یوگا به ثبت برسانند و شکی نیست که افتخارات آن را نصیب خود و فرهنگ هندوستان کرده اند.

یوگ یا یوق یا طوق حلقه بیضی شکلی است که بر گردن دو یا سه حیوان مانند گاو و یا اسب می اندازند تا هماهنگ با هم راه بروند. یوگا واژه هندو و آریایی است که به معنی گردن نهادن و تسلیم شدن و گردنبند است.

نشانه هایی از این جشن ها در آثار باستانی هزاره های قبل از میلاد مسیح دیده می شود. جغرافیای این آیین ها بسیار پهناور بوده و از آسیای غربی تا خاورمیانه و روم شرقی را در برمی گرفته است. روز ۲۱ ژوئن روز جهانی یوگا نام گذاری شده است. یکی از آیین های این روز سوریا نماس کار (سلام بر خورشید) نام دارد که قبل از طلوع خورشید انجام می شود. این دقیقا همان آیینی است که در ایران انجام می شده و پگاه روز  یا آغاز زود هنگام روزهای تیرگان زنان ایرانی حیاط سراها و محوطه درب ورودی سراها را آب و جارو  می کردند و در آستانه در ورودی آتش و اسپند می افروختند. روبیدن خاک آینه ها و نگاه داشتن کاسه آب جلوی آن و دادن آش نذری و بستن پارچه ای به درخت مقدس داغداغان (تاقوک) از دیگر کار هاییست که در این روز می کردند.

از جشن تیرگان روایت های مختلفی بجا مانده است که سفرنامه نویسان دوره صفوی نیز به آن اشاره کرده اند. ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه، فصل نهم، بخش عید تیرگان آورده است که تیرگان روز بزرگداشت مقام نویسندگان در ایران باستان بوده ‌است. اما بعضی آن را به خورشید و یا آب و بعضی به جنگ ایران و توران و تیرانداختن آرش کمان گیر نیز نسبت داده اند. آنچه بیشتر به واقعیت نزدیک است همان آیین آب و خورشید و گرمترین روز سال و یا طولانی ترین روز سال است.

در خراسان محوطه کوچه و سراها را که معمولا خاکی بوده است آب و جارو و آشغالهای محیط را جمع آوری می کردند. آب پاشیدن بر خاک کوچه از دمای اطراف اتاق ها و گرمای هوا می کاسته و باعث مطبوع گشتن محیط می شده است.

طولانی ترین روز  سال در فرهنگ خراسان  چله تموز نام گرفته که در تقویم کهن ایرانی گرم ترین ماه سال است. جشن «چله بزرگ» یکی از جشن‌های ایرانی بوده که امروزه کمی به فراموشی رفته است، اما در جنوب خراسان هنوز هم طولانی ترین روز سال را گرامی می‌دارند و در تقویم محلی بیرجند «چله بزرگ» و «چله خرد» را جشن می گیرند. در جنوب خراسان از اول تیر ماه تا دهم مرداد ماه را «چله تموز یا چله بزرگ»، از دهم مرداد ماه تا آخر این ماه را «چله خرد» و از اول دی‌ماه تا دهم بهمن ماه را «چله کلو»، از دهم بهمن ماه تا آخر این ماه را «چله خرد» می‌گویند.

شعر معروف خراسانی:

نه از شو مو منالم نه که از روز           نه از یلدا گیله درم نه چله تموز

همو قدر فهمیدم دمین ای دنیا          که آسونی د بعد سختی میه هنوز

نه از شب من گله و ناله دارم و نه از روز نه از یلدا و نه از تموز نیز مصداق این امر است.

در قدیم، روزهای بعد از نوروز را به دو چهل تقسیم می‌کردند: چهل روز اول که چله معتدل است و چهل روز بعد که روزهای گرما است. بعد از چله دوم چله تموز شروع می‌شود که داغ ترین روزهای سال است.

 

حکیم سعدی شیرازی در باب این رویداد می فرماید:

یار ناپایدار دوست مدار                   دوستی را نشاید این غدّار

نیک و بد چون همی بباید مرد         خنک آنکس که گوی نیکی برد

برگ عیشی به گور خویش فرست      کس نیارد ز پس ز پیش فرست

عمر برف است و آفتاب تموز(تیر)        اندکی ماند و خواجه غرّه هنوز

ای تهی دست رفته در بازار                ترسمت پر نیاوری دستار

هر که مزروع خود بخورد به خوید      وقت خرمنش خوشه ها باید چید

چله تموز (جشن چله تابستان) متین آباد

چله تموز (جشن چله تابستان) متین آباد

هفدهم ژوئن( 27 خرداد) روز جهانی بیابان زدایی

هفدهم ژوئن( ۲۷ خرداد) روز جهانی بیابان زدایی

هفدهم ژوئن( ۲۷ خرداد) روز جهانی بیابان زدایی

بیابان‌زدایی به مجموعه کارها و روش‌هایی گفته می شود که درچارچوب طرحی جامع برای توسعه سبزکاری در بیابان و جلوگیری از روند شتابناک تخریب سرزمین ها در مناطق خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب، مبتنی بر اصول پایدار انجام می گردد. از این رو، روز هفدهم ژوئن (۲۷ خرداد)  به عنوان روز جهانی بیابان زدایی در سراسر جهان نام گذاری و گرامی داشته می شود.

بیابان زایی در کنار دو چالش بزرگ چون تغییر اقلیم و کمبود آب شیرین به عنوان سومین چالش مهم جامعه جهانی در قرن ۲۱ محسوب می شود و همراه با تغییر آب و هوا و از دست دادن تنوع زیستی، به عنوان بزرگترین چالش توسعه پایدار شناخته شده است. کنوانسیون جهانی مقابله با بیابان زایی سازمان ملل متحد (UNCCD) با هدف ایجاد مشارکت جهانی برای معکوس کردن و جلوگیری از بیابان زایی، تخریب زمین و کاهش اثرات خشکسالی در مناطق آسیب دیده به منظور کاهش فقر و همینطور حمایت از محیط زیستی پایدار در سال ۱۹۹۴ تأسیس شد.

بر اثر پدیده بیابان زایی هر ساله حدود ۱۲ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی، مراتع و جنگل ها در سراسر جهان به دلیل نزول کیفیت خاک وکمبود رطوبت به بیابان تبدیل می شود. این پدیده بیشتر در زمین های خشک حاشیه بیابان های جهان، یعنی سرزمین هایی که حدود یک میلیارد نفر در آن زندگی می کنند اتفاق می افتد که فلات مرکزی ایران یکی از معروفترین  این مناطق محسوب می شود. سرزمین ایران با مساحت ۱/۶۵ میلیون کیلومتر مربع در جنوب غربی آسیا و در نوار خشک جهان قرار گرفته است که از حدود ۸۰٪ آب و هوای خشک و نیمه خشک برخوردار است و میانگین سالانه ریزش باران در بیابانهای ایران کمتر از ۵۰ میلیمتر می باشد. قابل توجه آن است که بیابانها و مناطق بیابانی بر روی هم ۳۴ میلیون هکتار از اراضی ایران را به خود اختصاص می دهند و ۱۲ میلیون هکتار نیز ماسه ای بوده و یا از شن و ریگ روان پوشیده شده است.

یکی دیگر از عوامل بیابان زایی در ایران و سراسر کره زمین، فعالیتهای انسانی است از قبیل:

  • تبدیل گشتن جنگل ها ومراتع به زمین های کشاورزی؛
  • تبدیل گشتن زمین های کشاورزی به مناطق مسکونی و توسعه فعالیت های ساختمانی و صنعتی در اراضی قابل کشت؛
  • عدم رعایت اصول صحیح کشاورزی و آبیاری و چرای بی رویه دام ها و … / غیره

تا کنون اقدامات مبتکرانه در خصوص تثبیت شنها و ریگهای روان جهت مقابله با تخریب های زیست محیطی انجام شده است، مانند مراحل و روشهای بیولوژیکی، مکانیکی و شیمیایی و فعالیتهایی نظیر کاشت نهال، بذر افشانی، محصور سازی اراضی و استفاده از نفت خام به منظور محافظت از ریشه های گیاهان. اما جدا از این اقدامات نیازمند آنیم که با هم خاک را اصلاح کنیم، کشاورزی پایدار را توسعه دهیم، منابع آب ارزشمندمان را حفاظت کنیم و برای همه در این کشورها غذا فراهم نماییم. درست است که خاک غذای مجانی تولید نمی کند، اما غذای سالم تولید می کند و برای دستیابی به این امر باید دست به دست هم دهیم و با همکاری یکدیگر در تأمین سلامت خاک بکوشیم.

گفت وگو ی صنعت و توریسم با مهندس هادی اشرف واقفی، بنیان‌گذار کمپ کویری متین‌آباد

دوست دارم همه آسمان پر ستاره کویر را ببینند

بنیان‌ گذار کمپ کویری متین‌آباد می‌گوید«علاوه بر اینکه دوست دارم به اندازه خود سهمی در ارتقا و پیشرفت زادگاهم داشته باشم، اما علاقه‌مندم همه افراد آسمان پر ستاره و زیبای کویر را ببینند و لذت ببرند.» مهندس هادی اشرف‌ واقفی با این دیدگاه کمپ کویری متین‌آباد در ۶۰ کیلومتری کاشان را برپا کرد و امروز با شوق بسیار در تدارک گسترش و تجهیز آن است. مصاحبه با مهندس اشرف واقفی را در ادامه بخوانید.

*انگیزه شما از تاسیس کمپ کویری و شترسواری در متین آباد چه بود؟

کویر هم نعمتی است از مواهب الهی! بسیاری از افراد هستند که همیشه آرزوی رفتن به کویر، مشاهده آسمان زیبا و پرستاره کویر و حتی تجربه زندگی به شیوه مردم کویر را دارند، اما همیشه از اینکه بدون تجهیزات یا تنها به آنجا بروند هراس یا تردید دارند. از آنجا که اصالت من به نطنز برمی‌گردد و به همین خاطر هم با این خطه آشنایی داشته‌ام، این نقطه با توجه به شرایطی که دارد، بهترین موقعیت را برای ایجاد کمپی کویری داشت. ازسویی مردم روستای متین‌آباد مردمی بسیار خونگرم و مهمان‌نواز هستند و گرچه قبل، حین و بعد از تأسیس کمپ متین‌آباد آموزش‌های لازم به آنها ارائه شد، اما از قبل نیز این آمادگی در منش، رفتار و سبک زندگی آنها به‌چشم می‌خورد. از سوی دیگر، این منطقه، منطقه‌ای بکر بود که بسیاری از مردم آن را نمی‌شناختند و گرچه من یک ایرانی هستم و نسبت به تمام نقاط کشورم عِرقِ ملی دارم، اما طبیعی است که با شناخت و علاقه‌ای که نسبت به زادگاهم داشتم، دوست داشتم به اندازه خود سهمی در ارتقاء و پیشرفت منطقه، طبیعت و ساکنین آن و نیز شناساندن آن به سایر مردم داشته باشم، به‌خصوص که به علت قرار گرفتن آن در نزدیکی اتوبان قم – کاشان (حدود ۶۰ کیلومتری جنوب شرق کاشان) رفت و آمد به آن آسان و جاده آن هم جاده‌ای مناسب است که افراد چه با خودروی شخصی، چه قطار یا اتوبوس به‌راحتی می‌توانند به آن دسترسی داشته باشند.

این موضوع مدت‌ها ذهن من را درگیر کرده بود تا اینکه روزی با یکی از دوستان، همان‌طور که به چشم‌انداز زیبای منطقه می‌نگریستم و صحبت می‌کردیم، به نظرم رسید این چشم‌انداز بکر کویری با وجود یک کاروان یا چند نفر شتر چقدر زیباتر و نوستالژیک‌تر خواهد شد. به‌علاوه، شتر، همان‌طور که می‌دانید، حیوانی است که با شرایط سخت و مشقت‌های کویر سازگار است. وقتی این ذهنیت بیشتر قوت گرفت و بیشتر راجع به آن صحبت و مشورت کردیم، فکر کردیم چرا سایرین از این منظره زیبا و این نعمت الهی بی‌بهره باشند؟! می‌خواستم همه مردم به طریقی در این زیبایی یگانه سهیم باشند و از آن بهره‌ای ببرند. این‌گونه شد که در ابتدا مجموعه با چند اتاق و چند چادر و چند شتر تأسیس و به مرور گسترده‌تر و مجهزتر شد. البته از همان ابتدا هدف ما حمایت از جامعه محلی، فرهنگ و اشتغال آنها و همچنین حفاظت از پوشش گیاهی، جانوری و حتی خاک منطقه و مناظر طبیعی آن بود که بحمدالله تاکنون در این زمینه سربلند بوده‌ایم.

*تفریحات جانبی برای گردشگری که چند روز بخواهد در متین آباد استراحت کند، چیست؟

اولین تفریحی که برای گردشگران در‌نظر گرفته بودیم شترسواری بود که با استقبال خوبی هم مواجه شد. به مرور و در گذر زمان، تفریحاتی چون رصد ستارگان، دوچرخه‌سواری و کویرگردی به آن اضافه شد. برای رصد ستارگان، تلسکوپی را تدارک دیدیم که در بعضی مواقع، بسته به تعداد مسافران یا مناسبت‌های مختلف، از کارشناسان نجوم هم جهت ارائه توضیح به مسافران کمپ بهره می‌گیریم. همچنین به یکی از ساکنین بومی علاقه‌مند آموزش‌های لازم در حوزه نجوم ارائه شده است که در نبود کارشناس می‌تواند اطلاعات لازم را در اختیار حاضرین بگذارد. برای کویرگردی، با اینکه رمل‌های زیبای کویری به مجموعه نزدیک است، چون برخی مسافران به علت کهولت سن یا همراهی با کودکان حتی همین میزان پیاده‌روی هم برایشان سخت بود، دلیجانی برای این عزیزان تدارک دیدیم که آنها را تا رمل‌های کویری می‌برد و باز می‌گرداند. اخیرا با استفاده از مصالح بومی یک زمین بازی کودک نیز به مجموعه اضافه کرده‌ایم تا هم کودکان سرگرم شوند و هم خانواده‌ها با اطمینان خاطر لحظاتی را در آرامش بی‌نظیر کویر سپری کنند.‌کمپ متین‌آباد یک مزرعه ارگانیک هم دارد که بسته به مناسبت‌ها یا فصول مختلف سال گردشگران می‌توانند در صورت تمایل در کاشت و برداشت محصولات آن شرکت کنند.

یکی دیگر از کارهایی که در کمپ انجام می‌دهیم پرورش شترمرغ است که دیدن شترمرغ‌ها و یا غذا دادن به آنها، البته تحت‌نظارت مسوولان کمپ، می‌تواند سرگرمی جالبی برای مسافران کمپ و به‌ویژه کودکان و نوجوانان باشد. کمپ همچنین علاوه بر رستوران و کافی شاپ اصلی، کافه‌ای سنتی هم دارد که در مناسبت‌های مختلف موسیقی زنده سنتی یا محلی و مراسم سنتی در آن برگزار می‌شود. محوطه‌ای هم برای روشن کردن آتش و گرد‌هم‌آیی‌های مهمانان و برگزاری مراسم سنتی، با فاصله مناسب از چادرها و کومه‌ها و اتاق‌های کمپ، تدارک دیده‌ایم، تا سروصدا مزاحم سایر افرادی نباشد که علاقه‌ای به شرکت در این مراسم ندارند.

به علاوه، دیدار از جاذبه‌های اطراف کمپ متین‌آباد همچون قلعه کُرشاهی و امامزاده آقا‌علی‌عباس و نیز جاذبه‌های شهرستان‌های اطراف آن چون نطنز و بادرود خالی از لطف نیست که چنانچه گردشگران تمایل داشته باشند و تعداد آنها به حد‌نصاب برسد برای آنها در داخل کمپ تور برگزار خواهد شد.

‌برنامه‌های آینده شما در رشد و جذب گردشگر چیست؟

ما در صدد گسترش مجموعه و افزودن چند اتاق و کومه دیگر به آن هستیم تا بتوانیم پاسخگوی مسافران بیشتری باشیم‌ چون متقاضی زیاد است، اما متأسفانه امکانات ما جوابگوی این تعداد گردشگر و متقاضی نیست. همچنین‌ در فکر افزودن چند سوییت متفاوت به مجموعه هستیم تا به این طریق، علاوه بر جلب رضایت سلیقه‌های مختلف، بتوانیم امکانات رفاهی بهتری به خانواده‌های چند نفره ارائه دهیم. یکی دیگر از اهداف ما احیا، بازسازی و یا ادامه سنت‌ها، آیین‌ها و داستان‌های باستانی و نیکوی ایرانی است که در‌نظر داریم در آینده برنامه‌ها‌ی خاصی را در این راستا تدارک ببینیم.

تبلیغات برای جذب گردشگر خارجی و ایرانی شما چیست؟

کمپ متین‌آباد از بدو تأسیس خود تا امروز در راستای گردشگری پایدار و مسوولانه فعالیت داشته و از این پس هم غیر از این نخواهد بود. می‌توان گفت بزرگ‌ترین امتیاز ما چه در جذب گردشگران داخلی و چه خارجی همین رعایت اصول منطبق با اکوتوریسم است که تاکنون توانسته‌ایم ۲ جایزه جهانیUNDP و دکتر تقی ابتکار را در همین راستا کسب کنیم. حدود ۷۰ درصد انرژی مورد نیاز کمپ از طریق انرژی خورشیدی تأمین می‌شود. با احیای قنات‌های منطقه نیز توانسته‌ایم تا حدودی مشکل آب را در کمپ حل کنیم و به بهبود خشکی منطقه نیز کمک کنیم. ما بیشتر بر این نوع فعالیت‌های خود تأکید داریم، چرا‌که نه‌تنها به خودی خود تبلیغی مثبت برای ما محسوب می‌شود، بلکه به آموزش افراد عام یا ناآگاه نیز کمک می‌کند.

ما بیشتر از تبلیغات آنلاین استفاده می‌کنیم که خود راهی است برای مصرف کمتر کاغذ و آسیب کمتر به محیط‌زیست. همچنین با سایر شرکت‌های گردشگری داخلی همکاری داریم به شکلی که آنها کمپ متین‌آباد را به عنوان یکی از مقاصد یا اقامتگاه‌ها در برنامه تورهای داخلی یا خارجی خود می‌گنجانند و از این طریق به معرفی و فعالیت آن کمک می‌کنند.

*مشکلات شما و زیر‌ساخت‌های لازم برای برطرف شدن مشکلات و امکاناتی که نیاز دارید چیست؟

با لطف و عنایت الهی تاکنون توانسته‌ایم بسیاری از مشکلات را برطرف کنیم و در حال‌حاضر چندان با مشکلات زیرساختی مواجه نیستیم. گرچه امروزه در تمام دنیا بخش خصوصی است که در سرمایه‌گذاری و اجرای بسیاری از پروژه‌های عمرانی و صنایع مختلف نقش پررنگ دارد اما حمایت بخش دولتی نیز می‌تواند موجب دلگرمی بیشتر بخش خصوصی و تسریع روند رشد و پیشرفت در تمامی عرصه‌ها، از جمله گردشگری شود.