نوشته‌ها

چله تموز (جشن چله تابستان) متین آباد

چله تموز (جشن چله تابستانی و آیین های باشکوه)

چله تموز: چهلمین روز از فصل تابستان

یکی از روزهای آئینی به جای مانده از دوران بسیار کهن در ایران بزرگ، چله تموز است. نکوداشت این آئین بسیار کهن‌تر از دوره ادیان ابراهیمی است. اما چله تموز دقیقا به چه چیزی اشاره دارد؟

در تقویم کهن ایرانیان 10 مرداد ماه، یعنی چهلمین روز از فصل تابستان، روز خاصی بوده و جشن گرفته می‌شده است؛ این جشن را جشن چله تابستان یا چله تموز می‌نامیدند. جشن چله تابستان، جشن نوروز بل، جشن نیلوفر، چله تموز، زیارتگاه نارکی، تمامی این اسامی حکایت از یک جشن بزرگ در میانه‌های فصل تابستان در ایران باستان را داشته است. امروزه نیز زرتشتیان در دوازده تا شانزده مرداد‌ماه به اجرای این جشن می‌پردازند و همه در یزد به زیارتگاه پیر نارکی می‌روند و سروده‌هایی از اوستا را زمزمه می‌کنند، و به نیایش خداوند یگانه می‌پردازند.

دیدگاهی بر چله تموز این آیین کهن ایرانی که طره‌های مشترک تاریخی و فرهنگی با کشور دوست و همسایه خود هندوستان گره زده است. جشن اول تیر (چله تموز) از جشن‌های تیرگان یکی از جشن های بسیار کهن ایرانی است که تاریخ و علت دقیق آن روشن نیست، اما می‌دانیم که در پیوند با طولانی ترین روز سال است.

چنانچه در طولانی ترین شب سال (یلدا) و روزهای اعتدال و یا نصفه شدن شب و روز در بهار (نوروز) و در پاییز (مهرگان) جشن‌های ایرانی برگزار می شده است. این اعیاد تماما به پدیده‌های طبیعی مربوط می شود و در انحصار آیین و دین خاصی نبوده و نیست و بیشتر جنبه آیین‌های سنتی و فرهنگی داشته است. بلندترین روز سال مصادف با ۳۱ خرداد (۲۱ژوئن) است که در سال ۲۰۱۴ کشور هندوستان موفق شد این روز را به عنوان روزجهانی یوگا در سازمان ملل به ثبت برساند.

در گذشته درست در همین زمان جشن‌هایی به نام چله تموز  و یا جشن تیرگان در سرتا سر فلات ایران و حتی فراتر از آن برگزار می‌شده است که قالباً در حلول احترام به آب و خورشید که از آیین‌های این جشن‌ها بودند می‌گذشت.

متاسفانه ما در ایران حتی نتوانستیم این روزی‌های مهم و آیین‌های با شکوه را که با فرهنگ و تمدن ایرانی آمیخته شده است را در تقویم رسمی کشور خود به ثبت برسانیم. درست است که این آیین ها بسیار کهن هستند و به مرز و مذهب خاصی تعلق ندارند اما هندی‌ها موفق شدند این روز را به نام یوگا به ثبت برسانند و شکی نیست که افتخارات آن را نصیب خود و فرهنگ هندوستان کرده‌اند.

یوگ یا یوق یا طوق حلقه بیضی شکلی است که بر گردن دو یا سه حیوان مانند گاو و یا اسب می‌اندازند تا هماهنگ با هم راه بروند. یوگا واژه هندو و آریایی است که به معنی گردن نهادن و تسلیم شدن و گردنبند است.

نشانه‌هایی از این جشن‌ها در آثار باستانی هزاره‌های قبل از میلاد مسیح دیده می‌شود. جغرافیای این آیین ها بسیار پهناور بوده و از آسیای غربی تا خاورمیانه و روم شرقی را در بر گرفته است. روز ۲۱ ژوئن روز جهانی یوگا نام گذاری شده است. یکی از آیین‌های این روز سوریا نماس‌کار (سلام بر خورشید) نام دارد که قبل از طلوع خورشید انجام می‌شود.

این دقیقا همان آیینی است که در ایران انجام می‌شده و پگاه روز یا آغاز زود هنگام روزهای تیرگان زنان ایرانی حیاط سراها و محوطه درب ورودی سراها را آب و جارو  می‌کردند و در آستانه در ورودی آتش و اسپند می‌افروختند. روبیدن خاک آینه ها و نگاه داشتن کاسه آب جلوی آن و دادن آش نذری و بستن پارچه ای به درخت مقدس داغداغان (تاقوک) از دیگر کار هایست که در این روز می‌کردند.

از جشن تیرگان روایت‌های مختلفی بجا مانده است که سفرنامه نویسان دوره صفوی نیز به آن اشاره کرده‌اند. ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه، فصل نهم، بخش عید تیرگان آورده است که تیرگان روز بزرگداشت مقام نویسندگان در ایران باستان بوده ‌است. اما بعضی آن را به خورشید و یا آب و بعضی به جنگ ایران و توران و تیرانداختن آرش کمان گیر نیز نسبت داده اند. آنچه بیشتر به واقعیت نزدیک است همان آیین آب و خورشید و گرمترین روز سال و یا طولانی ترین روز سال است.

در خراسان محوطه کوچه و سراها را که معمولا خاکی بوده است آب و جارو و آشغالهای محیط را جمع آوری می‌کردند. آب پاشیدن بر خاک کوچه از دمای اطراف اتاق‌ها و گرمای هوا می‌کاسته و باعث مطبوع گشتن محیط می‌شده است.

طولانی ترین روز  سال در فرهنگ خراسان چله تموز نام گرفته که در تقویم کهن ایرانی گرم ترین ماه سال است. جشن «چله بزرگ» یکی از جشن‌های ایرانی بوده که امروزه کمی به فراموشی رفته است، اما در جنوب خراسان هنوز هم طولانی ترین روز سال را گرامی می‌دارند و در تقویم محلی بیرجند «چله بزرگ» و «چله خرد» را جشن می‌گیرند. در جنوب خراسان از اول تیر ماه تا دهم مرداد ماه را «چله تموز یا چله بزرگ»، از دهم مرداد ماه تا آخر این ماه را «چله خرد» و از اول دی‌ ماه تا دهم بهمن ماه را «چله کلو»، از دهم بهمن ماه تا آخر این ماه را «چله خرد» می‌گویند.

شعر معروف خراسانی:

نه از شو مو منالم نه که از روز           نه از یلدا گیله درم نه چله تموز

همو قدر فهمیدم دمین ای دنیا          که آسونی د بعد سختی میه هنوز

نه از شب من گله و ناله دارم و نه از روز نه از یلدا و نه از تموز نیز مصداق این امر است.

در قدیم، روزهای بعد از نوروز را به دو چهل تقسیم می‌کردند: چهل روز اول که چله معتدل است و چهل روز بعد که روزهای گرما است. بعد از چله دوم چله تموز شروع می‌شود که داغ ترین روزهای سال است.

حکیم سعدی شیرازی در باب این رویداد می‌فرماید:

یار ناپایدار دوست مدار                   دوستی را نشاید این غدّار

نیک و بد چون همی بباید مرد         خنک آنکس که گوی نیکی برد

برگ عیشی به گور خویش فرست      کس نیارد ز پس ز پیش فرست

عمر برف است و آفتاب تموز(تیر)        اندکی ماند و خواجه غرّه هنوز

ای تهی دست رفته در بازار                ترسمت پر نیاوری دستار

هر که مزروع خود بخورد به خوید      وقت خرمنش خوشه ها باید چید

چله تموز (جشن چله تابستان) متین آباد

چله تموز (جشن چله تابستان) متین آباد

Matinabad world bicycle day

3 ژوئن روز جهانی دوچرخه سواری

روز جهانی دوچرخه سواری برای نخستین بار در سال 2018 در تقویم رویداد های جهانی سازمان ملل ثبت گردید و از آن زمان در بیشتر کشورهای جهان ازجمله ایران جشن گرفته می شود.

دوچرخه تنها وسیله نقلیه با استفاده آسان، مقرون به صرفه، قابل اعتماد، تمیز و سازگار با محیط زیست است. به همین جهت، این وسیله نقلیه توانسته است به عنوان تنها نماد حمل و نقل پایدار حامل پیامی مثبت برای تولید و مصرف پایدار باشد که تأثیرات بسیار مثبت بر جریانات آب و هوایی دارد.

برگزاری روز جهانی دوچرخه سبب تشویق کشورهای عضو سازمان ملل می شود تا توجه ویژه ای به فرهنگ دوچرخه سواری داشته باشند و استفاده از دوچرخه را در سیاست ها و برنامه ریزی های توسعه خود در سطح ملی، منطقه ای و جهانی در نظر بگیرند.

همچنین کشورهای عضو را تشویق می کند تا ایمنی جاده‌ها را بهبود بخشند، ساختار حمل و نقل پایدار را طراحی و اجرا کنند و با تأکید بر استفاده از دوچرخه در سیستم حمل و نقل، سلامت شهروندان و عابرین پیاده را تضمین نمایند.

ثبت این رویداد منجر به تأکید بر استفاده از دوچرخه به عنوان ابزاری در راستای توسعه پایدار، تقویت و آموزش اصول تربیت بدنی به کودکان و جوانان، ترویج سلامت جامعه، جلوگیری از بیماری ها، افزایش قدرت تحمل، تسهیل پذیری اجتماعی و حمایت از فرهنگ صلح در سراسر جهان می شود.

از این رو کشورهای عضو سازمان ملل می توانند بهترین شیوه ها و ابزار را برای استفاده بیشتر از دوچرخه در جوامع خود اتخاذ کنند و از ابتکار عمل برای سازماندهی فرهنگ دوچرخه سواری در سطح ملی و محلی به عنوان وسیله ای برای تقویت سلامت جسمی و روحی استفاده کنند.

چه بسا می توان تأثیرات مثبت این تفکر را با اقداماتی که برای احداث جایگاه ها و راه های مخصوص دوچرخه و دوچرخه سواری انجام شده و همچنان در دست اقدام  است در سطح کشورمان ایران نیز ملاحظه کرد.

منطقه نمونه گردشگری متین آباد به عنوان یک مجموعه اقامتی، گردشگری، تفریحی که از همان گام های نخست با تکیه بر دانش سلامت زیستن و توسعه پایدار به عنوان پیشگام و پایه گذار دوچرخه سواری در کویرقدم برداشته است این تفریح پاک و مهیج را در کنار دیگر تفریحات سالم در داخل مجموعه بین مهمانان داخلی و خارجی ترویج و ترغیب می نماید.

 3 ژوئن برابر با 13 خرداد ماه، روز جهانی دوچرخه سواری گرامی باد.

دوچرخه سواری

دوچرخه سواری

matinabad world bicycle day

جشن نور و آینه

جشن نور و آینه منطقه نمونه گردشگری متین آباد

باورت را به نور بیاویز و شادمانی ات را در سنت آینه تکثیر کن. از آنجا که خورشید مظهر نور است، انسان‌های اولیه خورشید را سرچشمه نور و روشنایی می‌دانستند، حال آنکه درتمام ادیان الهی نیز خورشید مهم‌ترین نماد برای عبادت است. مثلا در دین اسلام عبادت مسلمانان با طلوع و غروب خورشید صورت می‌گیرد، و با قسم خداوند در قرآن به خورشید، قداست نور و روشنایی ملموس‌تر می‌شود. جشن نور و آینه مراسمی است که از چهار آیین مهم نوروزی که در گذشته، پیش از فرا رسیدن نوروز مرسوم بوده الهام گرفته شده است.

پیروزی نور بر تاریکی در ایران باستان

ایرانیان باستان از تاریکی نفرت داشتند و خورشید رابه عنوان نماد پیروزی نور بر تاریکی می‌دانستند. در گذشته‌های دور از آینه به عنوان یکی از اجزای پنجگانه بدن آدمی نام برده شده است. نیاکان ما بر این باور بوده‌اند که آینه، بخشی از وجود انسان است که بعد از مرگ به خورشید باز می‌گردد و در رستاخیز، خورشید آنها را دوباره به آدمیان می‌دهد تا یکدیگر را باز شناسند. درون آدمیان، آینه کاری دست توانای پروردگار است، این آینه‌ها سرانجام بعد از مرگ در کنار هم قرار می‌گیرند تا آینه تمام قدّی را بسازند که تجلّی‌گر جلوه خداوند است. از جمله کارهایی که در راستای این سنت دیرینه انجام می‌داده‌اند:

  1. روشن نگاه داشتن چراغ ها از قبل از رسیدن نوروز تا روز دوم فروردین: درگذشته اعتقاد بر این بود که در شب سال نو خانه باید غرق در نور باشد. به همین دلیل اجاق یا منقل و چراغ ها را روشن می کردند و تا صبح روز دوم نوروز آنها را روشن نگه می داشتند. شیوه سوختن این چراغ ها تفسیری خاص داشت که در فرصتی مناسب به آن خواهیم پرداخت.
  2. محاسبه نفس و محاسبه مالی: از آدابی است که در بین کاسبان و تاجران رعایت می شده است. توده های مردمی که دستی بر اقتصاد دارند در آستانه نوروز آغاز به محاسبه مالی می کنند تا اگر حق و حقوقی بر گردنشان است قبل از فرا رسیدن سال جدید به آن رسیدگی کنند. این عمل در روز های پایانی سال آن ها را وا می دارد همانطور که محاسبه مالی می کنند محاسبه نفسانی نیز انجام دهند و قبل از آنکه به حساب هاشان رسیدگی کنند، یک سال عمر خود را نیز مورد بازبینی قرار دهند.
  3. خانه تکانی و زدودن آلودگی: در ایران باستان اعتقاد بر این بود که نباید هیچ گونه آلودگی از سال پیش، بر جسم و جان خانه باقی بماند و سال نو باید در محیطی پاکیزه برای اعضای خانواده آغاز شود. به همین جهت، دست به خانه تکانی و زدودن آلودگی از خانه و کاشانه خود می زدند و باور داشتند خانه تنها یک نمود بیرونی از زندگی ماست و آنچه اهمیت دارد این است که باید با دلی پاک و عاری از هر گونه کینه و نفرت به استقبال نوروز رفت.
  4. خرید آینه و شمع: از دیگر کارهایی که قبل از فرا رسیدن نوروز انجام می شد خرید آینه و شمع نو برای قاب ها و شمعدان های کهنه خانه بود که نشانگر احیا شدن روح تازه و شفاف در کالبد زندگی روزمره و باز تاب حقیقت آن الهام بخش محیط زندگی و زندگانی بود.

با مطالعه، جست و جو و شناسایی آیین های ذکر شده در بالا که در گذر زمان کمرنگ شده اند، تلاش بر برپایی مراسمی شد که این چهار آیین جذاب و کمی فراموش شده در آخرین پنجشنبه سال احیا شوند. آخرین پنجشنبه سال که از زمان های بسیار دور اهمیت زیادی برای ایرانیان داشته است روز بازدید از مزار درگذشتگان بود. به همین مناسبت،  برپایی جشنی با شکوه در شبی پر نور در حضور آینه ها بهانه ای شد تا درکنار دوستان خود علاوه بر سر دادن فریاد شادی در آستانه سالی نو، در این شب نورانی قبل از فرا رسیدن نوروز و سال جدید باری دیگر در آینه ها بر خود نظری کنیم تا اگر گَرد نامطلوب نارضایتی درونی از سال جاری همچنان بر چهره ذات وجودمان جاریست آن را بزداییم.

جشن نور و آینه در اکوکمپ متین آباد

با مطرح شدن آیین‌های ذکر شده در بالا که با گذر زمان کمرنگ شده‌اند، تلاش بر برپایی مراسمی شد که این آیین جذاب و کمی فراموش شده در آخرین پنجشنبه سال احیا شوند. آخرین پنجشنبه سال که از زمان‌های بسیار دور اهمیت زیادی برای ایرانیان داشته است روز بازدید از مزار درگذشتگان بود. به همین مناسبت، برپایی جشنی باشکوه در شبی پر نور در حضور آینه‌ها بهانه‌ای شد تا درکنار دوستان خود علاوه بر سر دادن فریاد شادی در آستانه سالی نو، در این شب نورانی قبل از فرا رسیدن نوروز و سال جدید، بار دیگر در آینه‌ها بر خود نظری کنیم .
این جشن با نام نور و آینه برگزار می‌شود. رویدادهای این جشن شامل برپایی توده‌های آتش، موسیقی محلی و رقص چوب است و با پذیرایی از مهمانان تلاش می‌کنیم روزی خاطره‌انگیز را رقم بزنیم و بدین ترتیب رویدادی پر معنا در تقویم رویدادهای منطقه نمونه گردشگری متین‌آباد ثبت کنیم.

جشن نور و آینه متین آباد

جشن نور و آینه - متین آباد