تصور کنید در دل یک کویر وسیع ایستادهاید؛ خورشید سوزان بر سرتان میتابد، تپههای ماسهای تا افق کشیده شدهاند و هیچ نشانهای از زندگی دیده نمیشود. در این شرایط، پیدا کردن مسیر و خروج از کویر میتواند به یک چالش مرگ و زندگی تبدیل شود. اما نگران نباشید! اگر بدانید چگونه از نشانههای طبیعی استفاده کنید، در مسیرتان گم نخواهید شد. در این مقاله، روشهای علمی و کاربردی برای پیدا کردن راه در کویر را بررسی میکنیم.
چگونه از گم شدن در کویر جلوگیری کنیم؟
پیشگیری از گم شدن در کویر بسیار مهمتر از تلاش برای خروج از آن است. یکی از اولین گامها در این زمینه، برنامهریزی دقیق قبل از سفر است. مطالعه مسیر، بررسی شرایط آبوهوایی و آشنایی با نقاط مرجع، میتوانند از گم شدن جلوگیری کنند.
همراه داشتن تجهیزات مناسب مانند آب کافی، غذای فاسدنشدنی، لباس مناسب، کلاه، کرم ضدآفتاب، قطبنما، چراغ قوه و کیت کمکهای اولیه از ضروریات سفر به کویر است. همچنین، حرکت به صورت گروهی ایمنتر از سفر انفرادی است. در صورتی که مجبور به حرکت تنهایی شدید، باید دیگران را از مسیر و برنامه خود مطلع کنید.

استفاده از خورشید و سایه برای مسیریابی
خورشید یکی از دقیقترین ابزارهای جهتیابی در طبیعت است. با شناخت موقعیت خورشید در ساعات مختلف روز، میتوان بهراحتی جهتهای اصلی را تشخیص داد. هنگام طلوع، خورشید در شرق و هنگام غروب در غرب قرار دارد. در نیمروز، خورشید در جنوبیترین نقطه آسمان دیده میشود. این نکته در نیمکره شمالی بسیار کاربردی است و میتوان بر اساس آن، مسیر حرکت را تنظیم کرد.
روش سایهسنجی یکی دیگر از تکنیکهای کاربردی برای جهتیابی است. برای این کار، یک چوب عمودی در زمین فرو کنید و اولین نقطهای که سایه ایجاد میکند را علامت بزنید. سپس بعد از ۱۵ دقیقه، نقطه جدید سایه را علامت بزنید. خطی که این دو نقطه را به هم وصل میکند، تقریباً جهت شرق-غرب را نشان میدهد. در این روش، اگر رو به خورشید بایستید، سمت راست شما شمال و سمت چپ شما جنوب خواهد بود. این تکنیک در شرایطی که ابزارهای مدرن جهتیابی در دسترس نیستند، میتواند بسیار مفید باشد.
استفاده از ستارگان برای جهتیابی در شب
در کویر، شب هنگام به دلیل نبود آلودگی نوری، ستارگان به وضوح دیده میشوند. این ویژگی به مسافران کمک میکند تا از آسمان برای مسیریابی استفاده کنند. ستاره قطبی یکی از مهمترین نقاط مرجع برای جهتیابی در شب است. برای یافتن آن، صورت فلکی دب اکبر را شناسایی کنید. این صورت فلکی شامل هفت ستاره درخشان است که دو ستاره انتهایی آن، مسیر مستقیم به سوی ستاره قطبی را نشان میدهند. ستاره قطبی همیشه در جهت شمال قرار دارد و میتوان از آن برای تشخیص سایر جهتها استفاده کرد.
علاوه بر ستاره قطبی، صورت فلکی جبار (شکارچی) نیز میتواند در مسیریابی شبانه مفید باشد. این صورت فلکی شامل سه ستاره روشن در یک خط مستقیم است که تقریباً در امتداد شرق-غرب قرار دارد. همچنین، کهکشان راه شیری، که به شکل نوار نوری در آسمان دیده میشود، از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد دارد. با این اطلاعات، حتی در تاریکی شب نیز میتوان جهت حرکت را مشخص کرد.
نشانههای طبیعی و گیاهان
اگرچه کویر خشک و بیآبوعلف به نظر میرسد، اما برخی نشانههای طبیعی میتوانند در جهتیابی کمک کنند. یکی از این نشانهها جهت حرکت شنهای روان است. تپههای ماسهای در کویر به دلیل وزش باد الگوهای مشخصی دارند و معمولاً باد از یک جهت ثابت میوزد. بنابراین، با بررسی جهت باد و الگوی شنها میتوان مسیر صحیح را تشخیص داد.
گیاهانی مانند گز و تاغ معمولاً در نزدیکی منابع آب رشد میکنند. اگر در کویر با مناطقی مواجه شدید که پوشش گیاهی بیشتری دارند، احتمالاً در نزدیکی آنها آب یا مسیرهای انسانی وجود دارد. همچنین، رد پای حیوانات نیز میتواند راهنمای شما باشد. حیوانات بیابانی معمولاً مسیرهای مشخصی را طی میکنند که به سمت منابع آب یا زیستگاههای امن آنها منتهی میشود.
تکنیک جهتیابی با GPS
اگر ابزارهای مدرن مانند قطبنما یا GPS همراه دارید، مسیریابی بسیار آسانتر خواهد شد. قطبنما یکی از ابزارهای سنتی ولی بسیار دقیق جهتیابی است. قبل از حرکت، باید شمال واقعی را مشخص کنید و جهت حرکت خود را نسبت به آن تنظیم کنید. هنگام استفاده از قطبنما، باید از تأثیرات میدان مغناطیسی فلزات یا وسایل الکترونیکی در اطراف خود آگاه باشید تا دقت آن کاهش پیدا نکند.

GPS یکی از پیشرفتهترین روشهای جهتیابی است. امروزه بسیاری از گوشیهای هوشمند مجهز به GPS هستند که به شما امکان میدهند مختصات دقیق خود را در هر لحظه مشاهده کنید. بهتر است قبل از ورود به کویر، مختصات نقطه شروع را ذخیره کنید تا در صورت گم شدن، بتوانید مسیر برگشت را پیدا کنید. همچنین، همراه داشتن نقشههای کاغذی نیز ضروری است؛ زیرا در صورت تمام شدن باتری یا خرابی دستگاههای الکترونیکی، نقشه میتواند نجاتبخش باشد.
در صورت گم شدن چه باید کرد؟
اگر در کویر گم شدید، وحشت نکنید! اولین و مهمترین نکته این است که آرامش خود را حفظ کنید. حرکت بیهدف میتواند باعث هدر رفتن انرژی و آب بدن شما شود. بنابراین، اگر مطمئن نیستید که در کدام جهت حرکت کنید، بهتر است در یک مکان باقی بمانید. این کار شانس نجات شما را افزایش میدهد، زیرا نیروهای امداد و نجات راحتتر میتوانند شما را پیدا کنند.
در ساعات گرم روز، در سایه بمانید و انرژی خود را حفظ کنید. بهترین زمان برای حرکت، عصر و شب است که دمای هوا کاهش پیدا میکند. اگر به دنبال آب هستید، به زمینهای گود، مسیرهای حیوانات و مناطقی که پوشش گیاهی بیشتری دارند توجه کنید. همچنین، میتوانید از آینه، آتش، یا حتی لباسهای روشن برای ارسال سیگنال نجات استفاده کنید.
نتیجه گیری
کویر میتواند مکانی خطرناک باشد، اما اگر با اصول جهتیابی و نکات ایمنی آشنا باشید، میتوانید آن را به یک تجربه شگفتانگیز تبدیل کنید. خورشید، ستارگان، نشانههای طبیعی و ابزارهای مدرن، همگی میتوانند به شما در پیدا کردن مسیر کمک کنند. به یاد داشته باشید که آمادگی و دانش، کلید بقا در هر محیطی است. دفعه بعد که قدم به کویر گذاشتید، به جای ترس، از این مهارتها استفاده کنید و از زیباییهای آن لذت ببرید!